خرمشهر شهري است به وسعت تمام ايران و برابر تمامي ارزش‌هايي كه شهيدان براي پايداري آن خون پاك خويش را نثار كردند و نمادي از مقاومت ملتي به بلنداي تاريخ است كه در برابر هجوم دشمن تا دندان مسلح متجاوز ايستاد.
در اين شهر خونين، در هر كوي و برزن آن، آلاله‌اي سرخ پرپر شده تا شهر بار ديگر رنگ خرمي به خود گيرد؛ نماد ايثار و مقاومت را مي‌توان در اين منطقه نظاره‌گر بود؛ نخل‌هاي بي‌سر خرمشهر، زبان گوياي مظلوميت و غربت بسيجيان اين شهرند كه تا هميشه تاريخ در گوش جهانيان زمزمه خواهد شد.
دولت بعثي عراق با تداوم اشغال خرمشهر مي‌كوشيد آخرين و مهم‌ترين اهرم فشار خود را براي واداشتن ايران به شركت در مذاكرات صلح، از موضع ضعف حفظ كند. متقابلاً‌ آزادسازي اين شهر مي‌توانست نماد تحميل اراده جمهوري اسلامي ايران بر متجاوز و اثبات برتري‌اش در جنگ باشد.
با توجه به اهميت اين منطقه در تعيين سرنوشت جنگ، عمليات «بيت‌المقدس» با طراحي سپاه و ارتش شكل گرفت؛ اين عمليات تركيبي از عمليات اصلي و عمليات پشتيباني بود. عمليات پشتيباني را «قرارگاه فجر» مركب از يگان‌هاي سپاه و ارتش - كه از عمليات «فتح‌المبين» در منطقه مانده بودند ـ در فكه انجام داد و ضمن عقب راندن دشمن به سوي مرز، حدود 2000 نفر نيروي بعثي اسير شدند. اين قرارگاه در آخرين مرحله از عمليات اصلي نيز به كار گرفته شد.

در منطقه عمليات اصلي در مرحله نخست، جاده اهواز ـ خرمشهر از كيلومتر 68 تا كيلومتر 103 تصرف و تثبيت شد و همه رخنه‌ها ترميم شد. در مرحله دوم نيز ضمن، آزادسازي مسافت بيشتري از اين جاده، پيشروي به سمت مرز در محدوده ايستگاه حسينيه آغاز شد.
با اين پيشروي مركز ثقل قواي دشمن به دست نيروي خودي افتاد كه بر اثر آن، عراق از سوي عقبه لشكرهاي خود را در جفير در معرض تهديد مي‌ديد و از سوي ديگر، در مورد حفظ بصره احساس نگراني مي‌كرد، ضمن آنكه با رسيدن نيروها به مرز، تأمين عقبه نيروهاي خرمشهر نيز به خطر افتاد.

از اين رو عراق هراسان از تكرار فتح‌المبين از منطقه وسيعي شامل پادگان حميد، هويزه و جفير عقب نشيني كرد؛ دو لشكر خود را عقب كشيد تا آنها را از انهدام برهاند و درعين حال براي پدافند بصره از آن‌ها استفاده كند. در مرحله سوم، تهاجم براي آزادي خرمشهر آغاز شده بود؛ اما هوشياري و تمركز نيروهاي دشمن در خطوط پدافندي موجب شد مأموريت نيروهاي خودي به انجام نرسد.

در مرحله چهارم كه قرارگاه فجر نيز در كنار سه قرارگاه «قدس، فتح و نصر» وارد عمليات شده بود، انسداد جاده خرمشهر –شلمچه و تأمين «نهر عرايض» و «پل نو» موجب شد نيروهاي عراقي تسليم شوند و در نتيجه خرمشهر در ساعت 11 صبح روز سوم خردادماه 1361 آزاد شد.
دراين عمليات اغلب اهداف مورد نظر تحقق يافت و از جمله 180كيلومتر از خط مرزي تأمين شد، هر چند بخشي از شلمچه و طلائيه در اشغال دشمن باقي ماند. در اين عمليات 8 لشكر و 15تيپ مستقل عراق از 50 تا 80 درصد آسيب جدي ديدند.

به گزارش «توانا»، خوزستان از دو قرن قبل به دليل اهميت فوق‌العاده سوق‌الجيشي، مورد تاخت و تاز استعمارگران قرار گرفته و تاكنون چندين‌بار به اشغال قواي بيگانه درآمده است. امپراطوري عثماني در سال 1857 ميلادي، انگيسي‌ها در سال 1883 ميلادي و عراق در سال 1359 هـ ش، خرمشهر را اشغال كردند.

خرمشهر اين شهر آباد و خرم و زيبا، در سال 1359 هـ ش مورد تاخت و تاز سربازان بعثي عراق قرار گرفت و سرانجام علي‌رغم 34 روز مقاومت دليرانه رزمندگان و مردم دلاور و شهيد پرورش، روز چهارم آبان سال 1359هـ ش به اشغال سربازان ارتش بعث عراق درآمد و به مدت 20 ماه در اشغال آنان بود.

ساعت 22:45 دقيقه يكشنبه، دهم ارديبهشت ماه 1361 هـ ش، با آغاز عمليات بيت المقدس، با رمز؛ يا علي ابن ابيطالب (ع) حمله رزمندگان براي محاصره خرمشهر و با هدف آزادسازي آن آغاز شد و رزمندگان سلحشور ايران با نزديك شدن به شهر و تصرف ناحيه مرزي شلمچه، خود را براي حمله نهايي آماده ساختند.
بر خلاف انتظار و پيش بيني‌هاي تحليلگران نظامي غرب و شرق و مستشاران نظامي بغداد، خرمشهر پس ار 575 روز جدايي و تحمل سخت اشغالگران در سوم خرداد 1361به ايران بازگشت.